Adaçayı Yaprağı

Salvia officinalis L. bitkisinin kullanılan yapraklarıdır. Başlık biçiminde çiçek açan otsu ya da çalımsı bir bitkidir. Orta Avrupa ve Balkanlar’da bulunur.

Ülkemizde, yaklaşık 90 tane adaçayı türü bulunmaktadır. Salvia fruticosa Miller, Batı ve Güneybatı Anadolu’da yetişmektedir. Dünyada Adriyatik Denizi çevresinde doğal olarak bulunan bitkinin günümüzde Arnavutluk, Türkiye, Yunanistan, İtalya, Fransa, İngiltere ve Amerika’da kültürü yapılmaktadır.

İzmir bölgesinde bahçe (tıbbi) adaçayı yetiştiril-mektedir. Bir başka cins olan çayır adaçayı (Salvia pratensis -Salvia tribola), çayırlarda ve meralarda yetişir. Çevresine ıtırlı hoş bir koku yayan mavi–menekşe renkli çiçeklerin pırıltısı uzaklardan seçilebilir. Çayır Adaçayı (Anadolu adaçayı) batı ve güney-batı Anadolu’da bol olarak yetişmektedir. Anadolu adaçayından “elma yağı” veya “acı elma yağı” denilen yağ da üretilmektedir. Bu tür adaçayı da kimyasal yapı ve tedavi etkisi bakımından tıbbi (bahçe) adaçayına benzemektedir.

Cins ismi olan Salvia, Latince salvere (eklemek) kelimesinden gelmektedir. Eski Mısırlılar bu drogu doğurganlık, bereket, verimlilik amacıyla kullanmaktaydılar. Adaçayı yaprakları Anadolu’da da çok eskiden beri kullanılmaktadır.

Adaçayı; kuvvet verici ve uyarıcı etkisi nedeniyle tercih edilmektedir. Bunun yanı sıra bitkinin bakteri, mantar ve virüslerin oluşumuna karşı da tedavi edici özelliği bulunmaktadır. Antiseptik etkisi de vardır. Adaçayı sıkça içildiğinde tüm bedeni güçlendirir, kalp krizi tehlikesini azaltır, kan temizleyici etkisi vardır. Hastalık sonrası güçsüzlük hallerinde başarıyla kullanılabilir. Karaciğer rahatsızlıklarında da olumlu etkileri vardır. Solunum organlarını ve mideyi balgamsı salgılardan temizler, iştah açıcıdır. Mideyi ve bağırsakları rahatlatır, gazların dışkılanmasını sağlayarak gazları yok eder. Kramp çözücü etkisi sayesinde, ishalde de çok rahatlatıcıdır.

Adaçayı, dıştan uygulandığında, yaprağın tozu uygulanır. Dıştan uygulamada (çalkalama ve gargara), boğaz hastalıkları, bademcik, diş, yutak ve ağız boşluğu iltihaplarında, sallanan dişlere, dişeti çekilmesine ve kanamasına da özellikle önerilir. Böcek sokmalarında, sokulan bölgeye adaçayı yaprağının tozu uygulanır.

Adaçayı demlenerek hazırlanmaktadır. Yarım veya bir tatlı kaşığı dolusu ince kıyılmış kuru yaprak, bir su bardağı dolusu kaynar suyla iki dakika kaynatılır ve üstü kapalı olarak 10 dakika demlenerek süzülür. Taze bitki kullanılıyorsa 4-5 dakika demlenme süresi yeterlidir.

Çalkalama/Gargara: 2-3 tatlı kaşığı kurutulmuş ve ince kıyılmış yaprak, 2 bardak soğuk suya eklenir ve ateşe konur. Kaynamaya başlayınca ocaktan indirilir ve üstü kapalı olarak 15 dakika demlendikten sonra süzülür. Günde 3-4 kez, 5-10 dakika süreli gargaralar yapılır.

UYARILAR:

Adaçayını iki dakikadan fazla kaynatırsanız çok yararlı olan bu çay toksik, zararlı bir maddeye dönüşür, dikkatli olunması gerekmektedir.

Adaçayı preparatlarının hamilelik boyunca (dölyatağı ‘rahim’ kaslarını uyardığı için) kullanılmaması tavsiye edilmektedir. İçinde doğal fitoöstrojenlerin olması nedeniyle de erkeklerin; günde 1-2 fincan haricinde aşırı miktarda ve çok uzun süreli kullanması da tavsiye edilmemektedir.

Koyun, sığır ve keçi gibi hayvanlardan başka at besiciliği de ülkede oldukça yaygın. Göçebe Kırgız halkının hayatında önemli bir yeri olan at, bu insanlara sadece ulaşım ve taşımada değil sütü ve etiyle de katkıda bulunuyor.

At etinin şeref misafirlerine sunulan en değerli bir yemek olarak kabul edildiği ülkede, at sütünden ise daha da ikramı makbul bir içecek üretiyorlar. Bu içeceğin adı ise “KIMIZ”.

Kımızı diğer içeceklerden farklı kılan at sütünden yapılıyor olmasıdır. Kımız ayrı bir yer tutuyor Kırgızın hayatında. Diğer içeceklere katılan bir çok katı maddelerden ayrı olarak kımıza bir katkı maddesi ilave edilmiyor. Kımız, saf at sütünden yapılıyor.

Yavrusunu yeni dünya getiren atların sütünde yapılır kımız. Atın sütünden, yavrusunu dünyaya getirdikten 4-5 gün sonra faydalanılabiliyor.

Kımızı kımız yapan da bu içeceğin taze taze içiliyor olması. Bekletilen kımız, tadında bozulma olduğu için içecek olarak pek tercih edilmiyor. Günümüzde, özelikle fabrika çıkışlı kımızlara ilave edilen katkı maddeleriyle daha uzun ömürlü olması sağlanıyor.

Ülkede sürüler halinde beslenen atlar, özellikle doğum öncesinde bol otlu yayla ve otlaklarda otlama şansına sahip. Bu da atın, sahibine kımız yapımına elverişli süt ikram etmesini sağlıyor.

Tabi kımız deyip geçmemek lazım. Kımıza ayrı bir tat veren de onun yapılışında harcanan emektir. Attan bakraçlara sağılan taze sütün kımız olarak içilmesi, büyük bir sabır ve güç gerektiriyor.

Doğumdan sonraki ilk 4-5 günde, anne atın sütünden sadece yavru tay faydalanıyor. Çünkü bu süre zarfınki süt, kımıza dönüşmüyor. Bu süreden sonra anne atın sütü yavru tay ile at sahibi arasında bölüştürülüyor. Bir taraftan tay sütü emip karnını doyuruyor, bir taraftan da at sahibi sağdığı sütü kımıza çevirerek damak tadını uygun bir içecek ortaya çıkarıyor. Sağılacak atın tayı yanı başında bekletilir. Sağım sırasında, her ihtimale karşı at bir huysuzluk yapmasın diye atın sol ayağına daha önceden hazırlan yaklaşık 20 cm genişliğindeki halkalı ipi geçirir.

Daha önceden buna alışık olan anne at adeta “tarafımdan herhangi bir problem yok; sağılmaya hazırım” dercesine hiç tepki göstermeden ayağını kaldırır ve ayağına ipin geçirilmesi razı olur. Böylece at sağılmaya hazır hale gelmiş olur.

Sağılan süt, Kırgızcası “çanac” denilen yayığa döker. Bu çiğ sütün kımız olması için maya niyetiyle ona daha önceden hazırlanan kımız ilave edilir. (yaklaşık 15 kg çiğ süte 1-1.5 kg maya kımız ilave edilir) Daha sonra yayığa doldurulan at sütü, yayığın içine sokulan ince uzun bir değnekle ortalama 5-6 saat aralıksız dövülür.

Bu işlem aile fertleri tarafından sırayla yapılır. Uzun bir dövülmeden sonra çiğ süt, artık kıvamına gelmiş “kımız” olarak bekletilmeye bırakılır. Kımıza dönüşen sütün tam içilecek hale gelmesi için yaklaşık 6 saat bekletilmesi gerekir.

Daha sonra kıvamına gelen kımız afiyetle içilir. Kımızın kıvamının iyi olması, içimini de o kadar lezzetli yapıyor.

Genellikle yaylalarda yapılan kımız daha sonra yol kenarlarında ve değişik pazarlarda müşterilerin beğenisine sunulur. Ülke içi yolların özellikle dağlık bölümlerinde belli aralıklarla kımız satan insanla rastlanılır.

Belli bir uğraşan sonra kıvamına gelen kımız artık daha modern ambalajlarda müşterilerin hizmetine sunuluyor. Daha düne kadar sadece aile içi bir içecek olan kımız artık önemli bir ticaret malı halinde. İşi daha da büyüten bazı özel firmalar kımız üretim tesisleri kurmakta ve elde ettikleri kımızı ilk etapta komşu devletler olmak üzere Rusya’ya ihraç etmekte.

Atalardan kalma milli içecek olarak kabul edilen Kımız, yüksek besin değeriyle de adeta sağlık deposu gibi. Kımızın bir çok hastalığa iyi geldiği belirtiliyor.

Kendine özgü tat ve kokusuyla diğer içeceklerden farklılık arzeden kımızın içerdiği mineral ve vitaminlerle sinir sistemini olumlu yönde etkiliyor. Ayrıca kımız kan dolaşımına düzenlemekte, kanser ve şeker hastalıklarına karşı iyi gelmekte. Kımız yazın sıcak günlerde insana serinlik verici bir içecektir. Kımızdaki demir ve kalsiyum oranı yüksektir. Kansızlığı olanların içmesi tavsiye edilir. Kımızı tansiyonu yüksek olanlar inek sütü ile karıştırarak içtikleri takdirde, tansiyonları normal seviyeye gelir.

Yaz mevsiminin vazgeçilmez meyvalarından karpuz, içeriğinde bol miktarda bulunan ”laykopen” maddesi nedeniyle kanser türlerine karşı etkisinin yanı sıra kalp fonksiyonlarının ve kan basıncının düzenlenmesine de yardımcı oluyor.

Karpuzun % 95 ‘i sudan oluşuyor ve temizleyici özelliği nedeniyle böbrekleri çalıştırarark idrar söktürüyor.

Yaz mevsiminde insanlara bol miktarda karpuz tüketmelerini tavsiye eden uzmanlar; ”laykopen” maddesinin antioksidan özelliği nedeniyle kansere karşı koruma sağladığını belirtiyorlar.

Kansere yol açan en büyük sebeplerden birinin doku ve organların zararlı maddeler nedeniyle hasar görmesi olduğuna dikkat çeken uzmanlar, karpuzun içeriğinin zararlı toksinlerin sağlıklı doku ve organlara bağlanmasını engellediğini bildirdiler.

Zayıflamak için ideal bir besin

Uzmanlar, karpuzun besin değerinin kabuğunda saklı olduğuna dikkat çekerek,  olabildiğince kırmızı etli kısmın altındaki beyazımsı kısmın tüketilmesi gerektiğini söylüyorlar.

Süreyi kısa tutmamak ve tek yanlı beslenmeye yüklenmemek koşuluyla; kısa sürede çok kilo vermenin bir yolu da karpuz rejimi yapmaktan geçiyormuş. Karpuzun bol miktarda su içermesi, şeker barındırması ve boşaltımı hızlandırması gibi özellikleri nedeniyle kulağa akılcı geliyor.

Karpuzun besin değeri açısından da oldukça zengin bir meyve olduğunu belirten uzmanlar, orta boy bir karpuzdan kesilen ince bir dilimin 6.4 gram kanbonhidrat, bir miktar protein ve yağ ile 26 kalori içerdiğini bildirdi.

Karpuzun yüksek miktarda su içerdiğini ve hazmı kolay olan bir meyve olduğu için de sık tuvalete gidilmesini ve buna bağlı olarak vücuttan atık maddelerin daha sık dışarı atılmasını da sağladığını anlatan uzmanlar, karpuzun bu özelliklerinden yararlanmak için yemeklerden çok önce, mide boşken tüketmek gerektiğini söyledi.

Karpuz çekirdekleri de içinde bulunan ”cucurbocitrin” adlı maddeyle kan basıncını düşürmeye ve böbrek fonksiyonlarının düzenlenmesine yardımcı olduğunu ifade ediyorlar.

Uzmanlar, yağ ve kolestrol içermemesi ve kalorisinin de düşük olması nedeniyle yaz aylarında yapılan diyetlerde özel bir yeri bulunan karpuzun tüketilmesi için olgunlaşmış olmasına özen gösterilmesi gerektiğini bildirdiler.

Tatlı, sulu ve olgun bir karpuz seçmek için kabuğunun renginin parlak değil, mat olmasına ve tırnakla hafifçe kazındığında yeşil kısmının kolayca çıkmasına, toprağa oturan kısmının renginin açık sarı olmasına dikkat edilmesi gerektiği belirtildi.

Uzmanlar, kesilerek alınan karpuzun içinin renginin parlak kırmızı, çekirdeklerinin de koyu kahverengi veya siyah renkte olmasına dikkat edilmesi gerektiğinide ekliyorlar.

Çok nadir bulunan, değerli bir Çin doğal ilacıdır. Yakın tarihe kadar sadece Çin İmparatorluk bireylerinin kullanma ayrıcalığı olan bir bitkidir.

Reishi en eskisinin 2,000 yıllık olduğu tespit edilen Antik Çin tıb metinlerinde iyileştirici ve önleyici sağlık etkileri nedeniyle uzunca anlatılmaktadır. Geleneksel Çin tıbbının temel kitabı olarak kabul edilen “Compendium of Materia Medica” da ünlü botanist ve doğa bilimci Li Shi Zhen (1518–1593) Reishi için :

“Yaşam enerjisini verir, kalbin özüne etki eder. Göğüs alanı için çok faydalıdır ve kullananın kısa zamanda çevik bir vücuda sahip olmasını sağlar. Devamlı kullanıldığında vücudun çevikliği hiç bitmeyecek ve kullanan ölümsüzlük perileri ile yarışacaktır.”

tanımını kullanmıştır.

Compendium of Materia Medica metinlerinin yanı sıra, en eski Çin Tıb metinlerinden “Shinnoh Honzohkyo”‘da da Tek Üstün Nitelikli Bitki olarak belirtilip;

Reishi göğüs ve akciğerler üzerinde etkilidir. Nefese faydası olur. Unutkanlığa faydası olur. Ağrıları alırken vücudun normal haline dönmesini sağlar. Devamlı kullanıldığında genç bir tanrı gibi kadar diri ve hafif bir vücuda sahip olunur.

şeklinde tarif etmiştir. Resihi’nin üstün nitelikli olarak değerlendirilmesinin ana nedenleri:

- Günlük tüketime uygun olması,

- Düzenli kullanımında vücudun tüm fonksiyonlarının normalleşmesini sağlaması,

- Etkisinin tüm organlarda hissedilmesi

olarak sıralanmıştır.